Μια αδιέξοδη αλλά και παράλογη πολιτική

[xylino spathi]

Μια αδιέξοδη αλλά και παράλογη πολιτική


Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΜΠΑΛΤΣΙΩΤΗ*


Το ελληνικό δίκαιο ιθαγένειας (ιθαγένεια είναι ο νομικός όρος για την υπηκοότητα) συνιστά ίσως ένα από τα τελευταία προπύργια του παλαιού δικαίου του αίματος. Η ακραία μάλιστα εκδοχή που ακολουθείται στην Ελλάδα έχει αποτέλεσμα την εξαιρετικά περιορισμένη απόδοση ιθαγένειας σε αυτούς που θεωρούνται «ξένοι», κατά την επίσημη ορολογία, αλλογενείς. Η ιθαγένεια αποδίδεται προνομιακά στους ομογενείς, σε αυτούς που διαθέτουν δεσμούς αίματος με το έθνος, στην περίπτωση της Ελλάδας με το γένος. Ας μην ξεχνάμε ότι μέχρι και τις αρχές του 20ού αιώνα ομογενής δυνητικά ήταν ο κάθε ορθόδοξος των νοτίων Βαλκανίων. Οι δε Αλβανοί, και μόνο αυτοί, θεωρούνταν ομογενείς ανεξαρτήτως θρησκείας, λόγω της κοινής φυλετικής καταγωγής κατά τις θεωρίες της εποχής. Η ανάπτυξη των αντίπαλων βαλκανικών εθνικισμών περιόρισε το εύρος της ομογένειας των ιστορικών εστιών, αλλά η υπερπόντια μετανάστευση ανέδειξε έναν άλλο πόλο ομογενών. Ολο τον 20ό αιώνα «παλιοί και νέοι» ομογενείς αποτέλεσαν τη δεξαμενή νέων πολιτών. Πάντα; Οχι. Σε αντίθεση με τις διακηρύξεις, στο πλαίσιο της «εθνικής πολιτικής», μεγάλες ομάδες ομογενών που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα υποχρεώθηκαν μέχρι πρόσφατα να ζουν χωρίς ιθαγένεια: οι ελληνορθόδοξοι της Κων/πολης και της Αλβανίας και οι Κύπριοι.

Η περίοδος από το 1945 χαρακτηρίζεται από τις αφαιρέσεις ιθαγένειας «αντιφρονούντων» (μέχρι το 1974) και κάθε είδους «αλλογενών», αλλά και από την εξαιρετικά εσωστρεφή πολιτική απόδοσης ιθαγένειας, ακόμη και σε ομογενείς. Παρά το άνοιγμα που πραγματοποιείται τη δεκαετία του 1980, η συνολική πολιτική απόδοσης ιθαγένειας δεν αλλάζει και αυτή την περίοδο.

Μετά το 1990 Ελλάδα, Γερμανία και Ισραήλ «ανακαλύπτουν» τους ομογενείς τους στην (τέως) Σοβιετική Ενωση. Αρχικά τους Πόντιους, παλαιότερες και νεότερες εγκαταστάσεις τους, μετά τους «Μαριουπολίτες». Με πολύ ελαστικές διαδικασίες πάνω από 200.000 ομογενείς αποκτούν την ιθαγένεια, περίπου δεκαπλάσιοι απ' όλους όσοι πολιτογραφήθηκαν στην Ελλάδα τα τελευταία δεκαπέντε έτη. Αντίθετα, στην ελληνική μειονότητα της Αλβανίας, η οποία διευρύνεται μέσω των Βλάχων, ακολουθείται η πολιτική της καθολικής μη χορήγησης ιθαγένειας. Παράλληλα, όλο και περισσότεροι που μπορούν να επικαλεστούν ελληνική «καταγωγή» ανακαλύπτουν την ελληνική ιθαγένεια, η οποία καθίσταται σταδιακά μια ευγενής ιθαγένεια ενός πλούσιου ευρωπαϊκού κράτους. Μερικές χιλιάδες, άγνωστο πόσοι, αποκτούν κάθε χρόνο ιθαγένεια μέσα από τη διαδικασία της διαπίστωσής της. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, παρατηρείται μια πιο ευέλικτη πολιτική που προσπαθεί, παράλληλα, να διορθώσει μερικώς ανάλγητες πολιτικές του παρελθόντος. Αποκορύφωμα της «γενναιόδωρης πολιτικής» συνιστούν οι ρυθμίσεις του ν. 2910/2001 που δίνει το δικαίωμα στην ιθαγένεια σε χιλιάδες απογόνους Ελλήνων υπηκόων. Ομως, η πολιτική όλων των κυβερνήσεων μέχρι και σήμερα απέναντι στους «αλλογενείς», στις εκατοντάδες χιλιάδες των μεταναστών και των παιδιών τους, ήδη γεννημένων στην Ελλάδα, παραμένει ουσιαστικά ίδια: Η «χαλάρωση» αφορά, κατά περιόδους, μόνο αυτούς που επικαλούνται μια απώτερη ή και απώτατη σχέση με την Ελλάδα και τους Ελληνες- μόνο αυτοί αξίζουν την ιθαγένεια.

Η πολιτική αυτή όμως είναι πλέον αδιέξοδη και καταντά παράλογη. «Η ιστορία της ελληνικής ιθαγένειας είναι δέσμια των θεμελιακών αφηγήσεων της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας ... [και] της συγκυρίας», γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος. Την πολιτική αυτή έχουν ήδη αφήσει πίσω και οι χώρες ακραίας εφαρμογής δικαίου του αίματος, όπως η Γερμανία, ενώ τόσο εκεί όσο και στο Ισραήλ είναι πλέον σκληρή η κριτική για την εισαγωγή «ομογενών» ως πεδίο εθνικής πολιτικής.

Θα συνεχίσουν να μην πολιτογραφούνται αυτοί που έχουν χαρακτηριστεί «Ελληνες» της Αλβανίας, ακριβώς επειδή έχουν χαρακτηριστεί έτσι; Κι αν πολιτογραφηθούν, τότε το παιδί που γεννήθηκε στην Ελλάδα και έχει μια προγιαγιά Ελληνίδα ή Βλάχα της Αλβανίας θα δικαιούται, ως ομογενής, ιθαγένεια, ενώ ο συνομήλικός του που δεν έτυχε να έχει αυτό το προσόν θα παραμένει χωρίς ιθαγένεια...

Πόσες γενιές ακόμη μπορεί κάποιοι να μην είναι πολίτες της χώρας όπου γεννήθηκαν και ζουν; Ο πολιτικός κόσμος δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται το αδιέξοδο και δεν έχει αρχίσει να συζητά την ανάγκη αλλαγής πολιτικής. Ακόμη χειρότερα, δεν είναι μειοψηφούσες οι απόψεις εκείνων, σε όλο το πολιτικό φάσμα, που μπορεί να έδιναν «τη σημαία στον Αλβανό» της γειτονιάς τους, αλλά αντιτίθενται στην πιθανότητα ο ίδιος Αλβανός να είναι στέλεχος της τράπεζας ή της νομαρχίας, να ψηφίζει και να έχει άποψη για την πολιτική της χώρας, να είναι ταυτόχρονα και Ελληνας και Αλβανός, να είναι δηλαδή πολίτης της Ελλάδας τον 21ο αιώνα. Οσο γρηγορότερα γίνει αντιληπτό ότι η συνεχιζόμενη πολιτική είναι που εγκυμονεί κινδύνους και όχι η αλλαγή της, όσο πιο γρήγορα αρχίσουμε να συζητάμε τι θα γίνει, τόσο το καλύτερο για την κοινωνία μας.

* Ιστορικός. Εχει ασχοληθεί με την Ιστορία της ελληνικής ιθαγένειας




ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 01/07/2006



Copyright © 2006 Χ. Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις Α.Ε.