Η γειτονιά μας κοντά, μακριά

[xylino spathi]

Η γειτονιά μας κοντά, μακριά
Τι χωρίζει, τι δεν ενώνει τα Βαλκάνια του σήμερα

Του Τακη Καμπυλη

To Λεσκοβίκι είναι ένα μικρό χωριό στο δρόμο από την Κορυτσά προς το Αργυρόκαστρο. Εκεί, την περασμένη Κυριακή στις δύο το μεσημέρι συνέβη ένα απροσδόκητο γεγονός. Καμιά σαρανταριά Ελληνες φοιτητές γευμάτιζαν πρόχειρα στην κεντρική πλατεία του χωριού ενώ οι ντόπιοι γύρω τους, παρακολουθούσαν.

«Αυτή την εικόνα την έχουμε ξαναδεί», έλεγαν στον Δημήτρη Χριστόπουλο (πανεπιστημιακός, Πάντειο) οι φοιτητές. Και εννοούσαν το είδωλό της. Αλβανούς να τρώνε το μεσημέρι σε δημόσιους χώρους ελληνικών πόλεων και χωριών.

Ηταν περίεργο αυτό το μάθημα και έτσι όπως οργανώθηκε από δυο Ελληνες πανεπιστημιακούς, τον Δ. Χριστόπουλο και τον Κωνσταντίνο Τσιτσελίκη (πανεπιστήμιο Μακεδονίας) και έτσι όπως εξελίχθηκε.

Ηταν, λέει ο Κ. Τσιτσελίκης, ένα ταξίδι τόσο κοντά και τόσο μακριά για τους φοιτητές μας. Κι αν οι φοιτητές του (τμήμα Βαλκανικών σπουδών) ήταν κάπως υποψιασμένοι, τα παιδιά της Παντείου βρέθηκαν ξαφνικά σε έναν μη-χώρο, αφού ο χρόνος έδειχνε πολύ μακρύτερα από τον τωρινό.

Η Οχρίδα, απ' όπου ξεκίνησαν οι 38 φοιτητές και οι δύο καθηγητές, τους εντυπωσίασε. Με την ομορφιά της. «Μα πόσο μοιάζει με την Ελλάδα, με το Μέτσοβο».

Τα σύνορα

Οι φοιτητές ανακάλυψαν λοιπόν ότι τα σύνορα μερικές φορές δεν χωρίζουν μόνο το διαφορετικό αλλά και το ίδιο.

Οπως στη λίμνη, όταν άκουσαν τον ΠΓΔΜίτη συνήγορο του Πολίτη, Αλβανό στην εθνότητα, να τους εξηγεί τα προβλήματα από τη συμφωνία της Οχρίδας. Αλλωστε ο Ιζέτ Μεμέτι είναι από τις πιο ενδαφέρουσες προσωπικότητες του βαλκανικού «σήμερα».

Ηταν υπουργός Δικαιοσύνης της ΠΓΔΜ το 2001 όταν έγινε η σημαντικότερη προσπάθεια να τα βρούνε οι δύο κύριες εθνοτικές ομάδες της ΠΓΔΜ, Αλβανοί και «Μακεδόνες». Η συμφωνία της Οχρίδας που υπεγράφη τότε προέβλεπε σημαντική συμμετοχή της αλβανικής μειονότητας στην ΠΓΔΜίτικη καθημερινότητα.

«Τι έγινε λοιπόν από τότε;» ρώτησαν οι φοιτητές τον Ιζέτ Μεμέτι. Κι αυτός, με την ελευθερία που οφείλει στον εαυτό του κάθε συνήγορος του Πολίτη, είπε: «Οχι πολλά».

Η κατάρα του δασωμένου βουνού, της περσικής λέξης «Βαλκάν» ήταν συνεχώς παρούσα στο οδοιπορικό των Ελλήνων φοιτητών.

Οταν μετά τον Ι. Μεμέτι μίλησε η Uranja Pirovska, υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων του «συνήγορου» οι φοιτητές μάλλον εξεπλάγησαν.

Η Ουρανία μίλησε στα ελληνικά, αφού προέρχεται από τα «παιδιά -παππούδες» του ελληνικού εμφυλίου. Από τους «Εγκέϊτσι», δηλαδή τους δίγλωσσους Μακεδόνες που βρέθηκαν μετά τον Εμφύλιο στην άλλη όχθη. Η ίδια γεννήθηκε στην Καστοριά και σήμερα είναι μάλλον από τους εθνικιστές της άλλης πλευράς. Ωστόσο σχεδόν απολογητικά ανέφερε στους φοιτητές ότι ο «ξάδελφός μου στη Λάρισα είναι σήμερα Ελληνας εθνικιστής και ο άλλος μου ξάδελφος στην Καστοριά προσπαθεί να κινηθεί κάπου ενδιάμεσα».

Τέτοιες παραδοχές σπάνια εκφράζονται στα ΜΜΕ και έτσι οι φοιτητές βρέθηκαν απέναντι σε αδιέξοδα ανθρώπων που δημιουργήθηκαν μερικές δεκαετίες πριν, αλλά τροφοδότησαν το «σήμερα» με το χειρότερο υλικό: Την ελπίδα της συνέχειας χωρίς συμβιβασμούς. Γίνεται αυτό στα Βαλκάνια;

Η εκπαιδευτική διαδρομή ξεκίνησε την Παρασκευή, στις 30 Νοεμβρίου. Από Θεσσαλονίκη με λεωφορείο πέντε ώρες μετά, οι Ελληνες φοιτητές έφθασαν στην πανέμορφη Οχρίδα. Η διαδρομή μέσα από τα χωράφια που υπο-καλλιεργούνται και από τα αλβανόφωνα χωριά που συνεχώς «μετακινούνται» προς Τέτοβο φανέρωσαν το μεγάλο δίλημμα της ΠΓΔΜ. Πώς γίνεται να ζήσουν μαζί Αλβανοί και «Μακεδόνες» όταν στο Κόσοβο χτυπάει η καρδιά της διάσπασης;

Οι Ελληνες φοιτητές κατάλαβαν για ποιο λόγο στην ΠΓΔΜ παρακολουθούν καθημερινά τις εξελίξεις στο Κόσοβο. Γιατί οι «Μακεδόνες» φοβούνται ότι θα αναθαρρήσουν οι Αλβανοί και οι διότι οι Αλβανοί φοβούνται να αναθαρρήσουν. Κάτι μεταξύ θεριού και «Γιάννη».

Την επόμενη μέρα, το Σάββατο έγινε η συνάντηση με τον Izzet Memeti και την Uranja Pirovska. Και μετά πάλι στο λεωφορείο για μία από τις ωραιότερες διαδρομές. Προς τα σύνορα με την Αλβανία και το Πόγραδετς, την άλλη πλευρά του βαλκανικού μωσαϊκού. Βλέπετε το Πόγραδετς είναι αλβανική πόλη αλλά με σλαβόφωνο πληθυσμό.

Το ίδιο βράδυ οι φοιτητές έφθασαν στην Κορυτσά. Εκεί συνάντησαν τον LitiaBroka, υπάλληλο του αλβανικού κοινοβουλίου απόφοιτο Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με τον οποίο συζήτησαν για την πολιτική - κοινωνική - εθνοτική κατάσταση στην περιοχή Κορυτσάς. Και εντυπωσιάστηκαν από ένα πράγμα: Ο,τι δεν άκουσαν ούτε λέξη ελληνικά…