Eνστάσεις

[xylino spathi]

TA NEA

5 Νοεμβρίου 2005

ΤΑΚΗΣ ΚΑΜΠΥΛΗΣ

Eνστάσεις



H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Τσάμικος. Όπως εξηγεί η Μάγδα Ζωγράφου (αναπληρώτρια καθηγήτρια στα ΤΕΦΑΑ - εθνοχορολογία) ο χορός αυτός θεωρείται ότι κατάγεται από τους Τσάμηδες και χορευόταν από την Ήπειρο (και βορειότερα) μέχρι και την Πελοπόννησο. Χαρακτηρίζεται από την προβολή του πρώτου χορευτή (ανδρεία κ.λπ.) ενώ οι υπόλοιποι τον αποδέχονται (ακολουθούν).


Ιστορίες με σύνορα...


Ο ΑΛΦΡΕΝΤ Μοϊσίου χρωστάει - λένε - την πορεία του στην οικογένειά του. Δεν έγινε τυχαία υφυπουργός από τον Εμβέρ Χότζα, ούτε τυχαία του εμπιστεύθηκε ο παρανοϊκός δικτάτορας (και γνωστός ελληνολάτρης) το πρόγραμμα των μπούνκερ. Των χιλιάδων πολυβολείων που λόγω (και) του κόστους καταδίκασαν την Αλβανία να μείνει επί χρόνια στο περιθώριο του κόσμου. Ο Άλφρεντ Μοϊσίου, ο σημερινός πρόεδρος της Χώρας των Αετών, είναι γιος ενός ήρωα του B' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο πατέρας του, ο Σπίρο Μοϊσίου, στρατιωτικός του βασιλιά Ζώγου αρνήθηκε το 1940 να υπακούσει τους Ιταλούς και να επιτεθεί εναντίον της Ελλάδας. «Δεν έχω τίποτα εναντίον της Ελλάδας», δήλωσε. Με τους (Αλβανούς) στρατιώτες του - κατ' άλλους μία διμοιρία, κατ' άλλους ένα τάγμα - «λιποτάκτησε» και βρήκε καταφύγιο στα βουνά. Ήταν η αρχή του(πιθανότατα) πρώτου αντιφασιστικού αντάρτικου του B' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Φουάντ Μπότσι ζει σήμερα στο Φίερι, μία πόλη στον οδικό άξονα Αργυροκάστρου - Τιράνων. Ηθοποιός, από τους γνωστούς στην Αλβανία, σήμερα στα 75 του δεν διανοήθηκε ούτε μία φορά - περιμένοντας στις ατέλειωτες ουρές για βίζα έξω από την ελληνική πρεσβεία - να κάνει χρήση της δικής του ιστορίας. Γεννημένος στην Πωγωνιανή - κοντά στα Γιάνενα - είχε συμμαθητή του, και έκτοτε στην καρδιά του, τον Πρόεδρο της χώρας από την άλλη πλευρά των συνόρων. Τον Κάρολο Παπούλια. H φιλία τους έγινε γνωστή τον Νοέμβριο του 1987, όταν ο Κάρολος Παπούλιας - τότε υπουργός Εξωτερικών - τον αναζήτησε και τον συνάντησε. Ήταν στο πλαίσιο της επίσκεψης, για πρώτη φορά μετά το 1945, Έλληνα αξιωματούχου στην Αλβανία. (Είχε προηγηθεί τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου η άρση του εμπολέμου, την οποία ο τότε πρόεδρος της N.Δ. K. Μητσοτάκης χαρακτήρισε πράξη «εθνικής μειοδοσίας», διότι «θυσιάζονται οι Βορειοηπειρώτες». H δήλωση υπενθυμίζεται ως μέτρο κρίσης της πολιτικής οξυδέρκειας).

Οι συμμαθητές ξαναβρέθηκαν και έκτοτε διατηρούν αλληλογραφία! H οικογένεια του Φουάντ Μπότσι (μουσουλμάνοι Λιάπηδες) εγκατέλειψε την Ελλάδα το 1938. Ήταν δύσκολα τα χρόνια και από τις δύο πλευρές των συνόρων.

Τις τελευταίες δύο ημέρες μετά το επεισόδιο μεταξύ των δύο Προέδρων...

... ο Φουάντ Μπότσι δεν σηκώνει το τηλέφωνο, δεν ανοίγει την πόρτα. Μίλησε μόνο στον συνάδελφο Γκάζι Καπλάνι για να του πει: «Αυτός ο άνθρωπος είναι αδελφός μου. Ποιος θα ερχόταν να σε βρει μετά 50 χρόνια. Και τώρα οι δημοσιογράφοι εδώ που ξέρουν την ιστορία έρχονται να τους πω ότι είμαι Τσάμης και να κάνω δηλώσεις για τον συμμαθητή μου. Έφτιαξαν και μύθους. Ότι η μάνα μου βύζαξε τον Κάρολο, ότι, ότι, ότι... Αφήστε μας έξω από την Ιστορία των χωρισμών. Εμείς ανήκουμε στην άλλη Ιστορία. Των ανθρώπων, όχι των εθνών». H Ιστορία, έγραφε ο Ραϊμόν Κενό, δεν είναι παρά η ιστορία του ανθρώπινου πόνου. Και τέτοιος περισσεύει ακόμη στην ελληνοαλβανική ζωή. Όχι γιατί μπορούν να αλλάξουν σήμερα κάποια δεδομένα, αλλά διότι ποτέ δεν εκφράστηκε. Και πόνος που δεν εκφράζεται δεν ανακουφίζεται.

Οι Τσάμηδες ατύχησαν να ζουν (από τον 14ο αιώνα) στις εύφορες περιοχές της Παραμυθιάς των Φιλιατών και του Φαναρίου. Τσάμηδες ορθόδοξοι (από αυτούς ήταν και οι Σουλιώτες) και Τσάμηδες μουσουλμάνοι (σουνίτες). Μέχρι την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, οι όποιες εντάσεις είχαν να κάνουν με τις συνηθισμένες παντού μικροδιαφορές.

H εικόνα που ακολουθεί είναι τρομακτική, αλλά πραγματική...

... και περιγράφεται από τον Γ. Μαργαρίτη (Πανεπιστημιακός - Αριστοτέλειο). Με την ανταλλαγή πληθυσμών (1923 - 1924) Μικρασιάτες μεταφέρονται στην περιοχή, με σκοπό να εντείνουν την πίεση προς τους Τσάμηδες. Μάλιστα από την ελληνική κυβέρνηση εκδίδονταν εντολές να συγκεντρώνονται στην παραλία για να μετακινηθούν (δήθεν προς Τουρκία). Εκεί παρέμεναν εβδομάδες, περιμένοντας τα πλοία και μετά τους έδιναν άδεια να επιστρέψουν στις περιοχές τους. Οι άνθρωποι αυτοί όμως είχαν ήδη πωλήσει τα υπάρχοντά τους. Έτσι άρχιζαν νέες προστριβές και το αίσθημα της αδικίας αλλά και της πείνας αφού τους είχαν απογορεύσει και να σπείρουν περίσσευε. Τη «λύση» έδωσαν, τελικά, ο Ζέρβας και ο ΕΔΕΣ το 1944 - 1945. Είχε προηγηθεί η συμμαχία Τσάμηδων (σε καμία περίπτωση αναφέρουν οι νεώτερες ιστορικές έρευνες στην έκταση που της αποδόθηκε για να δικαιολογηθεί η εθνοκάθαρση) με τους Ιταλούς κατακτητές. Συνολικά, 20.000 άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα και έως 2.000 πέρασαν από το μαχαίρι του ΕΔΕΣ. Στην Αλβανία δεν βρήκαν πολύ καλύτερη τύχη. Ο Χότζα τούς διασκόρπισε σε Βορρά και Νότο. (Σήμερα, στην Αλβανία το «Τσάμης» θεωρείται βρισιά - υπενθυμίζεται αντίστοιχα η «υποδοχή» των Μικρασιατών από τους Ελλαδίτες). H αλβανική πολιτική μόνο μετά την πτώση του Χότζα χρησιμοποίησε πολιτικά τους Τσάμηδες με κορύφωση την ανακήρυξη από την αλβανική Βουλή (1994) της 27ης Ιουνίου ως ημέρας γενοκτονίας.

Οι Τσάμηδες έγιναν και «αόρατοι»...

... μοναδικό γεγονός στην ελληνική ιστορία μαζί με τους σλαβόφωνους που ζουν σήμερα στη FYROM. Όπως εξηγεί ο Λάμπρος Μπαλτσιώτης (ιστορικός, Πάντειος), ενώ σε όσους εκπατρίστηκαν (ηθελημένα ή μη) αφαιρέθηκε (προσωπικά από τον καθένα με σχετική πράξη του ελληνικού κράτους) η ελληνική ιθαγένεια αυτό δεν συνέβη και με τους Τσάμηδες. Έτσι ενώ ο σλαβόφωνος που ζει, π.χ., στη Σερβία, ο μουσουλμάνος της θράκης που ζει στην Τουρκία μπορεί να ανατρέξει στα μητρώα αρρένων π.χ στα δημοτολόγια της Καστοριάς και να εντοπίσει την πράξη αφαίρεσης της ιθαγένειάς του, αυτό δεν μπορεί να συμβεί με τους Τσάμηδες. Ο ελληνικός στρατός απλούστατα κατέστρεψε τα σχετικά μητρώα αρρένων και τα δημοτολόγια δεν υπάρχουν. Επομένως, στην πράξη ουδέποτε τους αφαιρέθηκε με τις προβλεπόμενες διαδικασίες η ελληνική ιθαγένεια. Ωστόσο - παρατηρεί ο Λ. Μπαλτσιώτης - τα νομικά επιχειρήματα περί επιστροφής περιουσιών, τουλάχιστον αυτών που δημεύτηκαν μάλλον κλίνουν υπέρ της ελληνικής πλευράς. Γνωμοδότηση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τους Σουδήτες και νομολογία του Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για το ίδιο θέμα καθιστούν επισφαλή τα επιχειρήματα των Τσάμηδων. Ο Λ. Μπαλτσιώτης εξηγεί ότι προφανώς δεν ήταν όλοι συνεργάτες των κατακτητών, πόσο μάλλον δεν έκαναν εγκλήματα όλοι, ούτε βέβαια τα μικρά παιδιά. Όμως ανάλογα οι Σουδήτες (Γερμανοί που ζούσαν στην Τσεχία) και άλλες κοινότητες σε άλλες χώρες εκδιώχθηκαν και αυτοί en bloc με το τέλος του B' Παγκοσμίου Πολέμου ως εγκληματίες πολέμου και οι περιουσίες τους δημεύτηκαν. Το 1991, η Γερμανία ουσιαστικά το μόνο που διεκδίκησε ήταν μία ηθική δικαίωση για τους ανθρώπους αυτούς.

Το θέμα, λοιπόν, σήμερα είναι περισσότερο ηθικό.

Το 1876, ο Εμμανουήλ Ροΐδης έγραφε: «Έκαστος τόπος έχει την πληγήν του, η Αγγλία την ομίχλην, η Αίγυπτος τας οφθαλμίας, η Βλαχία τας ακρίδας και η Ελλάς τον πατριωτισμόν».

Κι αυτός αναζωπυρώνεται από πολιτική αστοχία (όσο άστοχη ήταν παλαιότερα και η παρουσία του Κάρολου Παπούλια στις 17 Φεβρουαρίου 1997 στη δίκη της MABH)...


Info
* Γιώργου Μαργαρίτη «Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες», Αθήνα 2005 ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ * Γιάννη Γιαννουλόπουλου «Έχω μια αδελφή κουκλίτσα αληθινή», υπό έκδοση, ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ * Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου «Τα δικαιώματα στην Ελλάδα 1953-2003», Αθήνα 2004 ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ *Αντώνη Λιάκου, Άγγελου Ελεφάντη, Αντώνη Μανιτάκη, Δαμιανού Παπαδημητρόπουλου «Ο Ιανός του εθνικισμού», Αθήνα 1993 ΠΟΛΙΤΗΣ (στην εισαγωγή του A. Λιάκου εντόπισα το κείμενο του Ροΐδη) * Ελευθερίας Μαντά «Οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες της Ηπείρου», Θεσσαλονίκη 2004 IMXA * Γιάννη Σάρρα «Μνήμες της τραγικής περιόδου 1936-1945», Αθήνα 2001 ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ * Χάγκεν Φλάισερ «Στέμμα και σβάστικα», Αθήνα 1995 ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ *Μαρκ Μαζάουερ «Στην Ελλάδα του Χίτλερ», Αθήνα 1994 ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ *Βάσως Ψιμούλη «Σούλι και Σουλιώτες», Αθήνα 1998 KNE/EIE *Τάσου Κωστόπουλου «Αφαιρέσεις ιθαγένειας», Αθήνα 2003 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ (τ. 83) * M. Παύλου, Δ. Χριστόπουλου (επιμ.) «H Ελλάδα της μετανάστευσης», Αθήνα 2004 KPITIKH *Λ. Μπαλτσιώτη «Τσαμουριά, πραγματικότητες και φαντασιώσεις», Αθήνα 2004,Ο ΠΟΛΙΤΗΣ (τ. 126)